تاریخچه

در سال 1898 کامیلوگلژی یاخته شناس ایتالیایی با اشباع کردن یاخته‌های عصبی جغد از نمکهای نقره و بررسی میکروسکوپی این یاخته‌ها ذراتی تیره ، هلالی شکل و به صورت شبکه درهم رفته‌ای را در مجاورت هسته هر یاخته مشاهده کرد که آن را دستگاه شبکه‌ای درونی نامید. این مجموعه بعدها به افتخار گلژی ، دستگاه گلژی نامیده شد.

با مطالعه سلولها توسط میکروسکوپهای نوری و الکترونی به این نتیجه رسیده‌اند که دستگاه گلژی هم در یاخته‌های جانوری و هم در یاخته‌های گیاهی وجود دارد و یکی از اجزای مهم ساختمانی یاخته‌هاست که بویژه در اعمال ترشحی سلولها فعالیت زیادی دارد. این دستگاه می‌تواند به صورت شبکه‌ای در مجاورت هسته ، یا به صورت بخشهای هلالی شکل و مجزا از یکدیگر به نام دیکتیوزومها در برشهای یاخته‌ها دیده شوند. دیکتیوزومها در گیاهان پیشرفته ، جلبکها و نیز در خزه‌ها مشاهده شده‌اند. در قارچها ، دیکتیوزومها کمیاب هستند و در پروکاریوتها تاکنون دیکتیوزومی شناخته نشده است.

ساختمان دستگاه گلژی

 
واحد ساختمانی یا بخش اصلی تشکیل دهنده دستگاه گلژی دیکتیوزوم است و شکلهای دیگر آن می‌توانند از اجتماع تعدادی دیکتیوزوم تشکیل شوند. هر دیکتیوزوم بطور معمول از اجتماع 3 تا 8 ساختمان کیسه‌ای که هر کدام را یک ساکول ، سیسترون با سیسترنا نیز می‌نامند تشکیل شده است. 
کیسه‌های پهن و قرصی شکل غشایی هستند که بخش میانی صاف و وسعتی حدود یک میکرومتر دارند. اما کناره‌های کیسه بسیار چین خورده و متراکم است که قدرت جوانه زدن دارند و وزیکولهای کوچکی را ایجاد می‌کنند. هر ساکول حالت کمانی دارد و یک سطح آن برآمده و سطح دیگر فرو رفته است. ضخامت غشای ساکول همانند غشای شبکه آندوپلاسمی است. سطح سیسترن یا ساکول صاف و بدون ریبوزوم است. بین ساکولهای یک دیکتیوزوم سیتوزول وجود دارد و توسط پروتئینهای رشته‌ای و لوله‌ای بهم متصل شده‌اند. همه زیر لوله‌های پروتئینی که در سیتوزول بین دو کیسه یا ساکول قرار دارند همسو هستند. 
هر دیکتیوزوم دستگاه گلژی دارای سه سطح یا سه ناحیه است. 
ناحیه یا قطب محدب: این قطب به نامهای مختلف از جمله سطح نزدیک ، سطح تشکیل ، سطح کروموفیل ، سطح اسموفیل و سطح سیس (Cis) نامیده می‌شود. این بخش نزدیک به شبکه آندوپلاسمی و گاهی پوشش هسته‌ای قرار دارد و از راه حفره‌های گذر یا وزیکولهای انتقالی با شبکه آندوپلاسمی ارتباط دارد و مواد از ناحیه Transition شبکه آندوپلاسمی به دستگاه گلژی می‌رسد. این سطح کروموفیل یا رنگ دوست است.
ساکولهای جدید از این سطح بر روی ساکولهای قدیم قرار می‌گیرند و به همین جهت سطح تشکیل نیز نامیده می‌شوند. غشاهای سیترناهای جدید نازکتر از قدیمیها هستند. وزیکولهای کوچکی به نام وزیکولهای انتقالی یا حفره‌های گذر به عنوان ساختارهای انتقالی برای حمل مواد از شبکه آندوپلاسمی دانه‌دار به گلژی در منطقه سیس وارد عمل می‌شود. گاهی برخی وزیکولها از بخش سیس گلژی به شبکه آندوپلاسمی برگردانده می‌شوند.
ناحیه میانی: چند کیسه یا ساکول دارد که بطور منظم روی هم قرار گرفته‌اند. تعداد این کیسه‌ها به نوع سلول بستگی دارد و اغلب نزدیک به 5 است.
ناحیه یا قطب مقعر: به نامهای سطح ترشح ، سطح گود یا کاو ، سطح بلوغ ، منطقه ترانس ، سطح کروموفوب یا رنگ گریز نیز خوانده می‌شود. این سطح دور از شبکه آندوپلاسمی و در مجاورت کیسه‌های ترشحی و گرانولهای ذخیره‌ای قرار دارد و مواد از این طریق از گلژی خارج می‌شوند و با واسطه حفره گلژی به سوی بخشهای دیگر از جمله غشای سیتوپلاسمی می‌روند. در این سطح ساکولها یا سیسترناهای قدیمی به صورت حفره یا وزیکول در می‌آیند که مواد ترشحی در آنها وجود دارد.

خلاصه

دستگاه گلژی دارای بخشهای کیسه ای شکل فراوانی است که با غشاهای لیپیدی احاطه شده اند. بعلاوه تعداد زیادی آبدانه هم دارد که مواد را به غشای سلولی منتقل می‌کنند تا از سلول خارج شوند. تعدادی غده نیز در این دستگاه وجود دارد که ترشح بعضی مواد خاص را بعهده دارند.
گلژی مسوول کنترل ترافیک مولکولی در سلول است. تقریباً تمام مولکولها در دوره ای از زمانی که در سلول هستند مجبور می‌شوند از دستگاه گلژی بگذرند.
دسته بندی پروتئین‌ها به کمک آبدانه‌ها انجام می‌شود. وقتی پروتئین روی گیرنده خاص خود بر روی یک آبدانه می‌نشیند، به درون آبدانه کشیده می‌شود و همراه آن به بیرون فرستاده می‌شود.

کشنده ترین حیوان پشه ماده آنوفیلیس آلوده به پلاسمودیوم است که هرسال بیش از یک میلیون نفر بر اثر نیش این حشره و ابتلا به مالاریا می‌میرند. 

قویترین سوسک کرگدنی rhinoceros beetle است که می‌تواند باری ٨٥٠ برابر وزن خود را حمل کند. 

طولانی ترین عمر در میان حیوانات را لاک پشت جزایر گالاپاگوس دارد که می‌تواند تا ١٥٠ سال عمر کند. 

 بعضی از انواع کک ها می توانند تا 130 برابر قدشان به هوا بپرند. برای مقایسه، مانند آن است که یک انسان بالغ با قد 180 سانتی متر، در جا بتواند 234 متر به هوا بپرد! 

بزرگ ترین دوزیست جهان یک سمندر غول پیکر است که طولش به 5/1 متر می رسد. 

گوش های جیرجیرک بر روی پاهای جلویی آن و درست در زیر زانوها قرار دارد. 

شامپانزه تنها جانوری است که خودش را در آینه می شناسد و با جانور دیگری از نوع خودش اشتباه نمی گیرد.

Abstract

     Lizards, as one of most numerous groups of reptiles, contains about 3000 species. Their role in the terrestrial ecosystems,…….. and….. is very crucial and important. Much have been done by the zoologist to identify and classify these animals that the outcome of such studies have resulted in recognition of several new specis during the recent years.

       Markazi province is among the areas in which no considerable investigation has already been done on its the lizards. So here I tried to collect, identify and classify the lizards of Shazand area in southwestern part of the province. In total 115 specimens of the from four families of lizards were collected, identified and classified as follows:

۱. Agamidae, two genus and 5 species.

2. Geckonidae, two genus and two species.

3. Lacertidae, three genera and three species.

4. Scincidae, two genera and two species.

      The predominant species of reptiles in the area was the lacertid species, Ohisops elegans, this might be attributed to the geological topographic of the area, which is best fit to the ecological requirements of this taxon, as well as lack of sever predators and successful camouflage.

      Statistical analysis of the metric and meristic  morphological characters (e.g. coloration, scalation) clearly indicated that O. elegans specimens in the area can be grouped into two distinct clade morphologically. The high degree of intraspecific and interpopulation variation among the populations of Ophisops elegans of the study area may implies that this localiy is occupied by this taxon since long ago. The other possible scenario for interpretation of this phenomenon may be that the Ophisops populations are the result of a hybridization event and therefore come from two different lineages or may it is a mixed species. Each of these scenarios are still to be investigated.

Key Words: Survey , Lizards , Reptiles , Phone , Founa , Shazand , Central province